The Role and Importance of Translation for the Albanian Culture

Palabras clave: Traducción, conciencia nacional, folclore, estandarización, tolerancia

Resumen

Este artículo trata de describir la importancia de la actividad de traducción para la cultura albanesa desde el primer período, como fuerza impulsora y precursora del despertar nacional y la identidad albanesa, hasta los últimos desarrollos relacionados con la calidad y cantidad de la traducción, la construcción de la paz en Kosovo y el uso de la traducción como propaganda subversiva. La traducción, junto con la religión y las obras maestras de la literatura mundial, aportó diferentes escrituras alfabéticas, muchas palabras extranjeras y, a pesar de la actitud adversaria de la Iglesia y las autoridades gobernantes, contribuyó en los esfuerzos de codificación, purificación del lenguaje y para acuñar nuevas palabras. Las expresiones comunes y el folclore se recopilaron y encontraron su camino en los textos traducidos, lo que ahora sirve como motivo para reclamar una nueva traducción.

Descargas

La descarga de datos todavía no está disponible.

Citas

Agani, Hilmi (1966), “Jeta dhe krijimtaria e Fan Stylian Nolit”, Gjurmime albanologjike, 3, pp. 69-98.

Ajeti, Idriz (2017 [1961, 1985, 1989, 1998]), Studime për gjuhën shqipe: vepra të zgjedhura, Prishtinë, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës.

Arbnori, Pjetër (2018 [2004]), Në birucat e Burrelit ku shfrytëzoheshim për të përkthyer libra për krerët e regjimit, available at https://www.gazetatema.net/2018/08/02/pjeter-arbnori-ne-birucat-e-burrelit-ku-shfrytezoheshim-per-te-perkthyer-libra-per-kreret-e-regji mit/(accessed 5/1/2019).

Bajçinca, Isa (2016 [2006]), Shqipja standarde dhe probleme rreth saj, Prishtinë, Instituti Albanologjik i Prishtinës.

Bala, Vehbi, Razi Brahimi, Klara Kodra, Ali Xhiku, Dhimitër Fullani, Shaban Çollaku and Dhimitër S. Shuteriqi (1989), Historia e letërsisë shqiptare, Prishtinë, Rilindja.

Berisha, Anton (1988), “Proza e shkruar shqipe dhe proza gojore nga fundi i shek. të kaluar deri në Luftën e Dytë Botërore (La prose écrite albanaise et la prose orale vers la fin du dernier siècle jusqu’à la Deuxième Guerre mondiale)”, Gjurmime albanologjike: Folklor dhe etnologji,18, pp. 27-43.

Bihiku, Koço (1980), A History of Albanian Literature, Tirana, 8 Nëntori.

BKSh (Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë) (2016), Biblioteka Digjitale pasurohet me tituj të rinj nga historiku i shtypit shqiptar, available at http://www.bksh.al/Te%20reja_ngjarje157.html#.XYqMUG9R3IV (accessed 7/8/2019).

Çetta, Anton (1974), “Shtjefën Konstantin Gjeçovi, (Kultura shqiptare në periudhën e Rilindjes, 10-11 dhet.)”, Gjeçovi: Vepra, 1, pp. 7-23.

Ceylan Ebubekir (2002), “The Millet System in the Ottoman Empire”, in Judith Mary Upton-Ward (ed.), The Millennium Perspectives in the Humanities, Utah, Global Humanities ICS Press, pp. 245-266.

Clark, Howard (2000), Civil Resistance in Kosovo, London, Pluto Press.

Clayer, Nathalie (2012), Në fillimet e nacionalizmit shqiptar: lindja e një kombi me shumicë myslimane në Evropë (Aux origines du nationalisme albanais; La naissance d’une nation majoritairement musulmane en Europe), trans. Artan Puto, Tiranë, Botime Përpjekja.

Durham, Mary Edith (1909), High Albania, London, Edward Arnold.

Elsie, Robert (2005), Albanian Literature: A Short History, New York, I. B. Tauris.

Elsie, Robert (2010), Historical Dictionary of Albania, Lanham, MD, The Scarecrow Press.

Elsie, Robert (2016), Shqiptarët nuk kanë ende një histori, por vetëm parulla, (interview by Anisa Ymeri for News24), available at http://lajmi.net/robert-elsie-shqiptaret-nuk-kane-ende-nje-histori-por-vetem-parulla/ (accessed 15/3/2019).

Elsie, Robert (2017), Albanian Alphabets: Borrowed and Invented, Albanian Studies, vol. 35, CreateSpace / Independent Publishing Platform.

Gashi, Zijadin, and Xhabir Hamiti (2017), Faktorët që radikalizuan dhe i dërguan në luftë të rinjtë nga Kosova, available at https:// www.evropaelire.org/a/28420878.html (accessed 3/8/ 2019).

Hobsbawm, Eric John (1990), Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge, Cambridge University Press.

Hoxha, Zylyftar (2018), Gjimnazi “Zosimea” i Janinës, shqiptarë të shquar në një shkollë të shquar, available at http://www .gazetadita.al/gjimnazi-zosimea-i-janines-shqiptare-te-shquar-ne-njes hkolle-te-shquar/(accessed 3/7/2019).

Hyseni, Halim, Bajram Shatri, Jonuz Salihaj, and Dukagjin Popovci, (2000), Shifra e fakte për arsimin në Kosovë, Prishtinë, QAK.

Jacques, Edwin Everett (1995), The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present, Jefferson, NC, McFarland.

Jaka, Ymer (1987), “Letërsia shqiptare dhe bota (Albanian Literature and the World)”, in Çështje të studimeve albanologjike: materiale nga Simpoziumi shkencor i mbajtur në Prishtinë më 20 dhe 21 dhjetor 1985, I, pp. 411-423.

Jaka, Ymer (1990), “Veprimtaria e Anton Çettës si përkthyes (Les traductions en Albanais d’Anton Çetta)”, Gjurmime albanologjike: Folklor dhe etnologji, 20, pp. 33-36.

Kadare, Ismail (2006), Identiteti evropian i shqiptarëve: sprovë (versioni i plotë, Tiranë, Onufri.

Kajtazi, Driton (2017), Dallime identike: ese mbi përkthimin [Différences Identiques, Essai sur la traduction], Lausanne, ISEAL.

Karjagdiu, Abdullah (1984), “Disa aspekte te reja të përkthimit (Some new aspects of the translation)”, Përparimi: Revistë Shkencore, 4, pp. 560-580.

Kasapolli-Selani, Ariana (2014), Letërsia e huaj nuk përkthehet në Kosovë, available at https://www.evropaelire.org/a/25331298.html (accessed 17/8/2019).

Kelmendi, Ahmet (1963), “Fakulteti Filozofik i Prishtinës: ‘Gjurmime Albanologjike’”, Përparimi: Revistë kulturore, vjeti 9, 3, pp. 220-222.

Kokona, Vedat (2003), Mbi përkthimin, me përkthyesin, Tiranë, Kokona.

Kokona, Vedat (2005), Endur në tisin e kohës: kujtime, Tiranë, Kokona.

Kosovo, (The Republic of) (2008), Constitution of the Republic of Kosovo, available at https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?Act ID=3702 (accessed 7/9/2019).

Kostovicova, Denisa (2005), Kosovo: The Politics of Identity and Space, London, Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203087145.

Kraja, Mehmet (2011, June 13), Pleqëria e përkthimit të klasikëve, interview by Elsa Demo for Shekulli (Albanian newspaper), pp. 18-19.
Kraja, Mehmet (2013), Hiçi nuk ka identitet, (interview by Donjeta Demolli for Gazeta JNK), available at http://gazetajnk.com /?cid=1,964,4820 (accessed 12/8/2018).

Kraja, Mehmet (2019), Kosova nuk është dhe nuk do të jetë provincë e Shqipërisë, (interview by Gazeta Liberale), available at https:// www.gazetaexpress.com/kosova-nuk-eshte-dhe-nuk-do-te-jete-provi n ce-e-shqiperise/(accessed 22/9/2019).

Lanksch, Hans-Joachim, (2013), Në Shqipëri preferojnë të përkthejnë keq, sesa të lënë pa përkthyer autorët e letërsisë botërore, interview by Valeria Dedaj for Shekulli (Albanian newspaper), available at http://shekulli .com.al/28341/ (accessed 5/12/2018).

Lloshi, Xhevat (2008), Rreth alfabetit të shqipes, Shkup-Prishtinë, Logos-A.

Mala, Naile (2014), Mësimi i shqipes në Beograd, drejt përvjetorit të 90, (interview by Gazeta Shqip), available at https://www.gazeta-shqip.com/2014/08/03/mesimi-shqipes-ne-beograd-drejt-pervjetorit-te-90/ (accessed 20/8/2019).

Malcolm, Noel (2011), Kosova, një histori e shkurtër (Kosovo: A Short History), trans. Abdullah Karjagdiu, Prishtinë, Koha & Shtëpia Librit.

Mehdiu, Feti (1997), “Përkthimet e poezisë së re arabe në gjuhën shqipe (Translations of the new Arab poetry into the Albanian Language)”, Gjurmime albanologjike: Seria e shkencave historike, 27, pp. 93-106.

Mehmeti, Din (1968), “Jeronim De Rada (1814-1903)” in Jeronim De Rada: Kanget e Milosaos, Prishtinë, Enti i botimeve shkollore, pp. 7-32.

Mekuli, Esad (1949), “Mbi letresinë dhe punën letrare”, Jeta e re, 1, pp. 9-13.

Muçi, Virgjil (2016), Botuesit, dyshime për përkthimin nga gjuhët e vogla, interview by Valeria Dedaj for Shekulli (Albanian newspaper), available at http://shekulli.com.al/botuesit-dyshime-per-perkthimin-nga-gjuhet-e-vogla/ (accessed 24/11/2018).

Murati, Qemal (1982), “Fjalor i gjuhës së sotme shqipe”, Dituria, 3, pp.140-143.

Ndoja, Leka (2013), Si grabitej prona intelektuale në diktaturë, available at http://www.panorama.com.al/kush-ishin-te-denuarit-anonime-qe-perkthenin-per-8-nentorin/ (accessed 15/8/2019).

OSCE (Organization for Security and Co-operation in Europe) & ODHIR (Office for Democratic Institutions and Human Rights) (1999), Kosova/Kosovo: As seen, as told, Vienna, OSCE.

Pipa, Muzafer (1944), “Frenezia e Botimeve”, text reprinted and edited by Armand Plaka (2013), available at http://www.gazetadita.al/mbi-frenezine-e-djeshme-e-te-sotme-te-botimeve-shqip/ (accessed 21/9/ 2020).

Qarri, Gani (2017), Imamët dhe (anti)kombësia, available at https://gazetashqiptari.com/imamet-dhe-antikombesia/ (accessed 25/ 8/2019).

Qosja, Rexhep (1973), Panteoni i rralluar, Prishtinë, Rilindja.

Qosja, Rexhep (2013), Në letrat shqipe mungon historia e përkthimit. Rilindasi, Viti III, nr. 25 2013, pp. 18-19, Suplementi i së dielës te SHQIPTARJA.com, available at https://shqiptarja.com/lajm/rexh ep-qosja-n-euml-letrat-shqipe-br-mungon-historia-e-p-euml-rkthimit?r =app (accessed 30/7/2019).

Resmja-Molla, Elda (2012), Shqipja përballë latinishtes në tekstet e vjetra (Teksti Kuvendi i Arbënit), unpublished Ph.D. dissertation, University of Tirana.

Rizaj, Skënder (1991), Shqiptarët dhe Serbët në Kosovë (Albanians and Serbs in Kosova), Prishtinë, Zëri i Rinisë.

Rizvanolli, Masar (1993), “Të dhëna rreth zgjerimit të rrjetit shkollor në Vilajetin e Kosovës me 1912 (Evidence about building up of the education network in the Vilayet of Kosova)”, Gjurmime albanologjike: Seria e shkencave historike, 23, pp. 125-138.

Rrota, Justin (1968 [1936]), Për historinë e alfabetit shqip, Prishtinë, Rilindja.

Schmitt, Oliver Jens (2012), Kosova: Histori e shkurtër e një treve qendrore ballkanike [Kosovo. Kurze Geschichte einer zentralbalkanischen Landschaft], trans. Enver Robelli, Prishtinë, Koha.

Shala, Demush (1988), Letërsia popullore, Prishtinë, Enti i teksteve dhe i mjeteve mësimore i Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës.

Sufaj, Fehmi (2012), Sistemi i ndëshkimeve në Shqipëri gjatë regjimit komunist (1945-1990), unpublished Ph.D. dissertation, University of Tirana.

Syla, Sabit (2011), Qëndrimet e Shtetit Shqiptar ndaj çështjes kombëtare të Kosovës 1939-1981, unpublished Ph.D. dissertation, University of Tirana.

Tërnava, Naim (2017), Librat e përkthyer fetarë nga organizata të ndryshme ndikuan në radikalizmin e të rinjve, available at https://lajmi.net/ternava-librat-e-perkthyer-fetare-nga-organizata-te-n dryshme-ndikuan-ne-radikalizmin-e-te-rinjve/ (accessed 24/8/2019).

Topalli, Kolec (2010), Persekutimi komunist në shkencat albanologjike. March 2010 “Hylli i Dritës”, Shkodra, nr.1. pp. 8-17, available at http://www.observatorikujteses.al/persekutimi-komunist-ne-shkenc at-albanologjike/ (accessed 22/8/2019).

Tufa, Agron (2011), Agron Tufa kundër Fan Nolit: në përkthimet e tij ka folklorizma, (interview by Gazeta Shqiptare), available at http://www.respublica.al/arkiv-lajme/agron-tufa-kund%C3%ABr-fan -nolit-n%C3%AB-p%C3%ABrkthimet-e-tij-ka-folklorizma (accessed 18/8/2019).

Tupja, Edmond (2015), Shqipja standarde dhe gjendja e saj aktuale në përdorimin e përditshëm, (interview by Gazeta Telegraf), available at http://telegraf.al/kulture/edmond-tupja-shqipja-standarde-dhe-gje ndja-e-saj-aktuale-ne-perdorimin-e-perditshem/ (resource accessed 17/9/2019).

UNSC (United Nations Security Council) (1999), Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo, (S/1999/779), available at https://undocs.org /S/1999/779 (accessed 24/3/2019).

Venuti, Lawrence (1998), The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference, London and New York, Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203269701.

Venuti, Lawrence (2005), “Local Contingencies: Translation and National Identities”, in Michael Wood and Sandra Bermann (eds.) Nation, Language, and the Ethics of Translation, Princeton, NJ, Princeton University Press, pp. 177-202. DOI: https://doi.org/10.15 15/9781400826681.177.

Vishko, Ali (1988), “Kongresi i Manastirit (La Congrès de Manastir)”, Gjurmime albanologjike: folklor dhe etnologji, 18, pp. 155-177.

Wentz, Larry (2002), Lessons from Kosovo: KFOR Experience, Washington, DC, DOD.

Wolf, Michaela (2014), “The sociology of translation and its ‘activist turn’”, in Claudia Angelelli (ed.) The Sociological Turn in Translation and Interpreting Studies, Amsterdam / Philadelphia, John Benjamins, pp. 7-21. DOI: https://doi.org/10.1075/bct.66.02wol

Ymeri, Eshref (2007, June 16), Kur flasim për përkthimin, interview by Olimbi Velaj for Metropol (Albanian newspaper), pp. 18-19.

Zejnullahu, Safet (2017), Lajmi në kohë lufte e krize, Prishinë, UBT.

Zeqo, Moikom (2011), Botuesit po kryejnë krim gjuhësor dhe kulturor me përkthimet e lira, (interview by Julia Vrapi for Sot (Albanian newspaper), available at https://sot.com.al/node/5844 (accessed 12/8/2019).
Publicado
01/02/2021
Sección
ARTÍCULOS